Magazyn o książkach
Serie książkowe

„Zemsta czarownicy” - jak Delaney otwiera „Kroniki Wardstone”

„Zemsta czarownicy” Josepha Delaneya wprowadza młodego czytelnika w fantastykę grozy. Oceniamy dostępny początek i wskazujemy, dla kogo może być dobrym wejściem w „Kroniki Wardstone”.

Zemsta czarownicy
Udostępnij Facebook WhatsApp

Zemsta czarownicy

Seria / cykl: Kroniki Wardstone · Tom: 1

Autorzy książki: Joseph Delaney

„Zemsta czarownicy”: ocena początku, bez udawania lektury całości

„Zemsta czarownicy” Josepha Delaneya jest pierwszym tomem „Kronik Wardstone”. Ten tekst ocenia jej otwarcie na podstawie udostępnionego polskiego fragmentu w przekładzie Pauliny Braiter oraz angielskiej próbki wydawcy. Informacje o cyklu i adresacie pochodzą z materiałów autora i oficjalnych kart książki. Nie jest to ocena całej powieści: dostępne materiały nie pozwalają rozstrzygnąć, czy finał spełnia obietnice początku ani jak równomiernie rozłożone jest napięcie w dalszych rozdziałach. Pozwalają natomiast sprawdzić, czy sposób przedstawienia Toma zachęca do wejścia w ten świat. [1] [2] [3]
Najciekawsza propozycja Delaneya pojawia się jeszcze przed spotkaniem z nadprzyrodzonym przeciwnikiem. To opowieść o dziecku, które ma podjąć pracę wymagającą dorosłej odpowiedzialności. Pytanie o to, czy bohater poradzi sobie z potworami, łączy się więc z innym: kto właściwie decyduje, że jest już gotowy? Taka perspektywa daje początkowi emocjonalną stawkę bez konieczności natychmiastowego uruchamiania widowiskowej akcji.

Uczeń zamiast gotowego pogromcy

Tom Ward zostaje oddany na naukę do stracharza Johna Gregory'ego. Już sam układ uczeń i mistrz jest czytelny: młody bohater będzie poznawał reguły razem z odbiorcą. Oficjalna karta autora przedstawia tę profesję jako zajęcie niebezpieczne, wymagające radzenia sobie z duchami, czarownicami i boginami. Nie trzeba znać dalszych tomów, aby zrozumieć podstawowy konflikt pierwszego. Wiedza jest tu potrzebna do przetrwania, a doświadczenie nauczyciela ma praktyczną wartość. [4]
To dobry punkt wyjścia dla czytelnika, którego męczą bohaterowie od pierwszych stron pewni swojego przeznaczenia. Wiarygodny uczeń powinien mieć prawo do niewiedzy, niepokoju i błędnego osądu. W otwarciu najważniejsza wydaje się właśnie przestrzeń między obietnicą niezwykłości a zwyczajną niepewnością. Sama szczególna zdolność nie jest jeszcze kompetencją. Na tej różnicy można oprzeć zarówno przygodę, jak i opowieść o dojrzewaniu.
Warto jednak zachować właściwą skalę oceny. Sam pomysł terminowania u surowego mistrza nie jest dowodem oryginalności całej książki. O jego powodzeniu decyduje sposób rozwinięcia relacji, a do takiej oceny potrzebna byłaby pełna lektura. Początek daje wyraźny kierunek i zrozumiały powód, by obserwować ucznia; nie wystarcza do ogłoszenia całego cyklu wyjątkowym.

Dom ma znaczenie, zanim rozpocznie się podróż

Udostępniony fragment wiąże przyszłość Toma z sytuacją rodzinnego gospodarstwa. To ważny wybór konstrukcyjny: niezwykła przygoda wyrasta ze zwyczajnego pytania o miejsce młodszego dziecka w rodzinie. Dzięki temu opuszczenie domu nie jest wyłącznie wygodnym sposobem wysłania bohatera na drogę. Oznacza także rozstanie z porządkiem, który był dla niego dotąd znajomy. [1] [2]
Taki początek może trafić do nastolatka bardziej niż rozbudowana genealogia królestwa. Zmiana otoczenia, zależność od decyzji dorosłych i obawa przed nową rolą są zrozumiałe bez znajomości fantastycznych pojęć. Czytelnik nie musi dzielić talentów Toma, aby rozpoznać jego położenie. Właśnie to ułatwia wejście w grozę: zagrożony zostaje ktoś, czyją niepewność można sobie wyobrazić.
Cena tego rozwiązania jest również widoczna. Kto oczekuje natychmiastowego starcia i szybkiej prezentacji przeciwnika, może uznać rodzinne rozmowy za zwłokę. Dla odbiorcy zainteresowanego bohaterem będą jednak potrzebnym przygotowaniem. Ocena tempa zależy więc tutaj od oczekiwania: czy książka ma przede wszystkim uruchamiać kolejne zdarzenia, czy najpierw dać powód, aby się nimi przejąć?

Groza blisko codzienności

Angielska próbka zestawia przyziemny porządek życia na farmie z zapowiedzią zawodu związanego z istotami z ciemności. Taki kontrast działa lepiej niż samo wyliczenie fantastycznych zagrożeń. Zło pojawiające się na granicy rozpoznawalnego świata ma szansę niepokoić mocniej niż zło umieszczone od początku w całkowicie obcej rzeczywistości. To ocena mechanizmu widocznego w otwarciu, a nie deklaracja, że wszystkie późniejsze sceny osiągają podobny efekt. [2]
Dla młodszego odbiorcy szczególnie istotna może być różnica między przyjemnością przygody a poczuciem bezpieczeństwa. Książka pozwalająca towarzyszyć przestraszonemu dziecku może zarazem dodawać odwagi i nasilać lęk. Te reakcje nie wykluczają się. Nie ma więc dobrego powodu, by polecać historię wyłącznie dlatego, że bohater jest młody. Znaczenie ma także to, co czytelnik przeżywa po odłożeniu książki.
Wydawca Jaguar wskazuje kategorię 11+. Jest to oznaczenie adresata konkretnego wydania, nie uniwersalny próg odporności na strach. Delaney w wywiadzie z Nicolą Adam opisuje swoją twórczość jako fantastykę powiązaną z horrorem i opowieściami o duchach, kierowaną do młodych odbiorców, ale czytaną również przez dorosłych. Takie rozpoznanie gatunku jest uczciwsze niż przedstawianie „Zemsty czarownicy” jako całkowicie bezpiecznej baśni. [3] [5]

Co obiecuje relacja z mistrzem

Opis Penguin Random House akcentuje potrzebę znalezienia następcy stracharza. Nadaje to szkoleniu szerszą stawkę: chodzi nie tylko o osobisty rozwój chłopca, lecz także o ciągłość potrzebnej pracy. Z punktu widzenia konstrukcji serii jest to użyteczna obietnica. Umiejętności mogą być zdobywane stopniowo, a kolejne doświadczenia sprawdzać zarówno wiedzę ucznia, jak i jego samodzielność. Jest to możliwość wpisana w założenie, nie ocena przebiegu nieprzeczytanych tomów. [6]
Relacja oparta na nierówności wiedzy bywa dla czytelnika atrakcyjna, ale stawia też wymagania. Surowość nauczyciela powinna coś wyjaśniać, a nie jedynie zastępować charakter. Uczeń potrzebuje własnych powodów działania, aby nie pozostał narzędziem przekazującym pytania odbiorcy. Właśnie pod tym kątem warto sprawdzać dalszą lekturę. Początek ustanawia napięcie między potrzebą opieki a koniecznością samodzielnego radzenia sobie; jego rozwinięcie będzie ważniejsze niż liczba napotkanych stworów.

Pierwszy tom jako próba wejścia w cykl

Polski wydawca jednoznacznie przypisuje „Zemście czarownicy” numer jeden w „Kronikach Wardstone”; angielski tytuł brzmi „The Spook's Apprentice”. To wystarcza, aby wskazać właściwy początek bez układania całego porządku czytania. Warto zacząć właśnie tutaj, jeżeli celem jest poznanie punktu wyjścia Toma, a nie szukanie tomu o najbardziej widowiskowym opisie. Nie wynika z tego obowiązek sięgnięcia po wszystkie kontynuacje. [3]
Pierwsze strony można potraktować jako sprawdzian dopasowania. Ważne będzie to, czy interesuje nas perspektywa ucznia, czy przyjmujemy stopniowe poznawanie świata i czy mrok pozostaje przyjemnym napięciem. To lepsze kryteria niż sama długość serii albo popularność jej nazwy. Jeśli czytelnik nie chce wracać do bohatera, obietnica wielu dalszych przygód nie rozwiąże problemu.

Komu warto pokazać początek

„Zemsta czarownicy” może zainteresować młodszego nastolatka, który lubi opowieści o nauce trudnego fachu i chce spróbować fantastyki z wyraźniejszym niepokojem. Na podstawie dostępnego otwarcia przekonująco wypada przede wszystkim połączenie nowej odpowiedzialności z emocjonalną ceną odejścia z domu. Nie jest potrzebna encyklopedyczna wiedza o świecie, aby zrozumieć, co chłopiec ryzykuje.
Większą ostrożność warto zachować przy odbiorcy silnie przeżywającym motywy śmierci, nocnych zagrożeń i samotności. Pomocna będzie wspólna lektura początku oraz rozmowa o tym, czy chce czytać dalej. Czytelnik szukający lekkiej, pogodnej przygody może mieć inne potrzeby niż ten, który celowo szuka strachu. Dorosłemu z kolei sam schemat ucznia i mistrza może wydać się znajomy, ale emocjonalna perspektywa dziecka daje powód, by sprawdzić wykonanie.
Najuczciwsza rekomendacja dotyczy więc wejścia w historię: początek ma czytelną stawkę, sensownie wiąże fantastykę z codziennością i zostawia miejsce na niepewność bohatera. To wystarczający powód, aby zajrzeć do pierwszego tomu. Ocena jego zakończenia, całej dynamiki grozy i jakości dalszych „Kronik Wardstone” wymaga dostępu do pełnych książek.

Autor: Marek

WARTO WIEDZIEĆ

Źródła i bibliografia

  1. POLTERGEIST: polski fragment powieści, przekład Pauliny Braiter
  2. Red Fox / LoveReading4Kids: angielski fragment The Spook’s Apprentice
  3. Wydawnictwo Jaguar: Zemsta czarownicy, karta wydania
  4. Oficjalna strona Josepha Delaneya: The Spook’s Apprentice
  5. Nicola Adam: 10 questions with Spooks author Joseph Delaney, 16 lipca 2020
  6. Penguin Random House: The Spook’s Apprentice, karta książki

PROSTO Z REDAKCJI

Najnowsze artykuły