Magazyn o książkach
Książki dla dzieci

„Mapy” Mizielińskich - czy atlas zachęca do odkrywania świata?

„Mapy” Aleksandry Mizielińskiej i Daniela Mizielińskiego dają czytelnikowi wybór kierunku poszukiwań. Oceniamy koncepcję atlasu na podstawie materiałów autorów i wydawcy, wskazując jej zalety i ograniczenia.

Mapy
Udostępnij Facebook WhatsApp

Mapy

Autorzy książki: Aleksandra Mizielińska, Daniel Mizieliński

Wydania książki

Wydanie podstawowe, ISBN 978-83-8150-714-1

Wydawca
Wydawnictwo Dwie Siostry
ISBN
9788381507141
Format
Oprawa twarda

„Mapy” - atlas, od którego można zacząć własne poszukiwania

„Mapy” Aleksandry Mizielińskiej i Daniela Mizielińskiego proponują wejście w geografię przez zainteresowanie szczegółem. Pytanie, czy zachęcają do samodzielnego odkrywania świata, warto jednak rozdzielić na dwie sprawy: czy konstrukcja książki daje swobodę wyboru i czy pozwala samodzielnie wyjaśnić wszystko, co przyciągnie uwagę. Pierwsza możliwość wygląda obiecująco. Druga wymaga dodatkowych źródeł, rozmowy i sprawdzania informacji poza atlasem. To właśnie napięcie pomiędzy oglądaniem a szukaniem odpowiedzi stanowi najciekawszy punkt wyjścia do oceny tej książki.
Ta recenzja ma ograniczony zakres: opiera się na dostępnych opisach wydawniczych i autorskim omówieniu projektu, bez dostępu do kompletnego egzemplarza. Oceny dotyczą koncepcji, deklarowanego zakresu i możliwych sposobów korzystania z atlasu. Nie są relacją z przeczytania wszystkich podpisów, sprawdzenia każdej mapy ani obserwacji reakcji dzieci. Materiały twórców i wydawcy potwierdzają informacje o publikacji, ale nie zastępują niezależnego badania jej skuteczności edukacyjnej. [1] [2]

Co właściwie otrzymuje czytelnik

W podstawowym wydaniu opisanym przez Wydawnictwo Dwie Siostry znalazło się 51 map obejmujących 42 kraje i sześć kontynentów. Autorzy odpowiadają zarówno za tekst, jak i ilustracje. Wydawca wskazuje duży format 27,2 na 37 centymetrów, twardą oprawę i kategorię wieku 5+. To konkretne parametry, które pomagają wyobrazić sobie sposób korzystania z książki: raczej rozłożenie albumu i zatrzymanie się przy wybranym miejscu niż szybkie sprawdzenie pojedynczego hasła w kieszonkowym przewodniku. [1]
Sama liczba map nie mówi jeszcze, ile dziecko zapamięta. Ważniejsza jest możliwość postawienia własnego pytania. Przy wyborze atlasu obrazkowego warto sprawdzić, czy młody czytelnik chce oglądać podobne publikacje, czy lubi wyszukiwanie szczegółów oraz czy woli przekrojowe zestawienia, czy opowieść z bohaterem. Nie każdy odbiorca potrzebuje takiego samego zaproszenia do poznawania świata. Dla jednego będzie nim rysunek, dla innego przygoda, doświadczenie albo jasno sformułowana zagadka.

Czytelnik wybiera początek

Najmocniejszym argumentem na rzecz samodzielności jest tu forma atlasu. Można zacząć od kraju, który budzi zainteresowanie, i przejść dalej według własnego skojarzenia. Nie trzeba podporządkowywać się następstwu wydarzeń ani czekać, aż narrator wyjaśni wszystkie wcześniejsze sprawy. W ocenie koncepcji „Map” ta swoboda jest istotniejsza niż obietnica poznania wielkiej liczby faktów. Daje możliwość zbudowania osobistej ścieżki, chociaż sama w sobie nie przesądza o jakości zdobytej wiedzy.
Proponowany sposób korzystania może wyglądać tak: najpierw wybieramy jedno miejsce, potem zapisujemy pytanie, które rzeczywiście nas zaciekawiło. Następnie szukamy odpowiedzi w dodatkowym źródle, a na końcu wracamy do mapy. To propozycja pracy z książką, a nie opis ćwiczenia zamieszczonego przez autorów. Pozwala sprawdzić, czy atlas stał się początkiem poszukiwania, czy pozostał wyłącznie atrakcyjnym przedmiotem do oglądania. Oba doświadczenia mają wartość, ale odpowiadają na inne potrzeby.

Rysunek może otworzyć temat, którego nazwa nic jeszcze nie mówi

Twórcy opisują połączenie geografii z ilustracjami zwierząt, roślin, postaci, zabytków, potraw oraz ciekawostkami ze świata kultury i nauki. To wskazuje na szeroki zakres zainteresowań, daleko wykraczający poza granice państw. Z perspektywy recenzenckiej najciekawszy jest sam pomysł zestawiania różnych dziedzin na jednej mapie: dziecko może wejść w temat przez przyrodę, choć początkowo nie interesowało się geografią. Nie trzeba zaczynać od znajomości terminów, żeby znaleźć powód do zadania pytania. [2]
Warto jednak odróżnić rozpoznanie rysunku od zrozumienia zjawiska. Umiejętność wskazania zwierzęcia nie oznacza jeszcze wiedzy o jego siedlisku, a zapamiętanie nazwy potrawy nie wyjaśnia historii kuchni. Dobre wykorzystanie atlasu polegałoby więc na przejściu od dostrzeżenia szczegółu do pytania o związki: dlaczego coś występuje właśnie tam, jak wiąże się z warunkami życia, czego jeszcze nie wiemy? To kryterium można zastosować podczas wspólnego oglądania bez zamieniania książki w szkolny sprawdzian.

Dużo elementów nie musi oznaczać wyścigu

Bogaty w szczegóły atlas można potraktować jak zadanie do zaliczenia: znaleźć wszystko, przeczytać wszystkie podpisy, zapamiętać jak najwięcej. Taki sposób lektury wydaje się jednak słabo zgodny z celem samodzielnego odkrywania. Jeśli dorosły stale ustala, co jest ważne i kiedy trzeba przewrócić stronę, wybór dziecka staje się pozorny. Rozsądniejszą propozycją jest pozostawienie miejsca na skupienie się na jednym elemencie, nawet gdy reszta rozkładówki nie zostanie tego dnia omówiona.
Nie wynika z tego, że rodzic powinien pozostawić czytelnika bez pomocy. Wspieranie samodzielności może oznaczać przeczytanie trudnego podpisu, pokazanie sposobu szukania informacji lub przyznanie, że odpowiedź nie jest znana. Ważne, żeby dorosły nie odbierał dziecku autorstwa pytania. W tym ujęciu wartość „Map” zależy także od warunków korzystania z książki. Sam zakup albumu nie gwarantuje ani ciekawości, ani umiejętności prowadzenia poszukiwań, podobnie jak liczba obejrzanych stron nie mierzy uważności.

Mapa kraju jest wyborem, nie pełnym portretem

Podstawowy wariant obejmuje wybrane kraje, a nie wszystkie państwa świata. Już na tym poziomie potrzebne jest odpowiednie oczekiwanie wobec publikacji. Brak danego miejsca nie oznacza, że jest ono mniej ciekawe. W atlasie obrazkowym szczególnie łatwo też pomylić zestaw charakterystycznych motywów z wyczerpującym opisem życia mieszkańców. Recenzencką ostrożność budzi więc nie sama selekcja, której nie da się uniknąć, lecz ewentualne potraktowanie jej jako całej wiedzy o kraju. [1]
Można wykorzystać to ograniczenie konstruktywnie. Po obejrzeniu wybranego miejsca warto zapytać: czego ta mapa nie mogła pokazać, o kim nie opowiada, jakie inne obrazy dałoby się dodać? Takie pytania nie wymagają od dziecka podważania każdego podpisu. Pomagają natomiast oddzielić reprezentację od rzeczywistości. Są też sposobem na rozmowę o różnorodności wewnątrz jednego państwa, bez dopisywania atlasowi treści, których nie sprawdzono. Własna mapa okolicy może pokazać, jak trudne jest wybranie zaledwie kilku ważnych elementów.

Warsztat autorów i granice zaufania

Na swojej stronie Mizielińscy opisują wieloletnią pracę nad projektem, opracowanie krojów pisma oraz sprawdzanie faktów z redaktorem Maciejem Byliniakiem. Wspominają również poprawki w kolejnych wydaniach. To wartościowa informacja o procesie powstawania publikacji. Nie daje jednak podstaw do zapewnienia, że każda informacja w dowolnym egzemplarzu pozostaje bezbłędna i aktualna. Przeciwnie, przypomina, że książka informacyjna ma historię redakcyjną, a konkretne wydanie warto rozpoznawać tak samo uważnie jak tytuł. [2]
Przy korzystaniu z atlasu sensowne jest rozróżnianie tematów względnie trwałych i informacji wymagających aktualizacji. Gdy pytanie dotyczy obecnej sytuacji w danym miejscu, dobrze poszukać nowszego źródła i sprawdzić jego datę. Nie jest to zarzut wobec tej konkretnej książki ani potwierdzenie błędu. To praktyczne kryterium pracy z każdą publikacją o świecie. Samodzielne odkrywanie obejmuje przecież także nauczenie się, kiedy książka wystarcza, a kiedy potrzebna jest kolejna odpowiedź.

Uwaga na różne „Mapy”

Tytuł funkcjonuje w kilku wariantach. Wydawca rozróżnia podstawową edycję niebieską, z mapami 42 krajów, oraz rozszerzoną fioletową, obejmującą 66 krajów; opisuje też fioletowy wariant podręczny. Nie należy przenosić objętości, wymiarów ani identyfikatora ISBN z jednej wersji do drugiej. Liczba krajów jest tutaj informacją o zakresie wydania, nie oceną jego wartości. Większy zestaw może być przydatny, ale nie rozstrzyga samodzielnie, która książka odpowie na potrzeby konkretnej rodziny. [3]
Przed wyborem warto ustalić trzy rzeczy: które miejsca interesują czytelnika, gdzie książka będzie używana i jaki format wygodnie się tam mieści. Album przeznaczony do wspólnego oglądania przy stole odpowiada innemu zastosowaniu niż publikacja zabierana do plecaka. Bez porównania egzemplarzy nie ma podstaw, by oceniać komfort odczytywania najmniejszych podpisów w poszczególnych formatach. Można natomiast uczciwie zalecić sprawdzenie próbki lub egzemplarza bibliotecznego, zamiast traktować nazwę wariantu jako wystarczający opis doświadczenia lektury.

Dla kogo ta koncepcja będzie przekonująca

„Mapy” warto rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy dziecko lubi wybierać własne tematy, zatrzymuje się przy detalach i chętnie wraca do tych samych ilustracji. To propozycja oparta na dopasowaniu formy do zainteresowań, a nie gwarancja reakcji konkretnego odbiorcy. Oznaczenie wieku 5+ pochodzi od wydawcy; nie zastępuje sprawdzenia, jak dziecko radzi sobie z podpisami i czy potrzebuje pomocy w korzystaniu z atlasu. Wiek nie opisuje wszystkich umiejętności ani preferencji czytelniczych. [1]
Mniej oczywistym wyborem będzie atlas dla osoby oczekującej ciągłej fabuły, szczegółowego wyjaśnienia jednego zagadnienia lub systematycznego kursu geografii. W takim przypadku lepiej najpierw określić potrzebę niż zakładać, że popularny tytuł pasuje każdemu. Możliwe jest także łączenie form: mapa otwiera pytanie, książka popularnonaukowa je rozwija, a aktualny materiał pomaga sprawdzić szczegóły. To propozycja uzupełnienia sposobu czytania, nie potwierdzenie, że autorzy przewidzieli konkretny zestaw dodatkowych publikacji.

Czy atlas naprawdę zachęca do samodzielnego odkrywania

Na poziomie koncepcji „Mapy” mają ku temu wyraźne warunki: pozwalają wybierać kierunek, łączyć zainteresowania i zatrzymywać się przy drobnych elementach. Najbardziej przekonuje możliwość rozpoczęcia od własnej ciekawości. Największe ograniczenie pojawia się wtedy, gdy krótka informacja zostaje uznana za pełne wyjaśnienie, a kilka ilustracji za portret całej kultury. Dlatego ocena jest pozytywna wobec pomysłu atlasu jako punktu wyjścia, z zastrzeżeniem dotyczącym zakresu dostępnych materiałów i braku pełnej lektury.
Praktyczny sprawdzian nie musi polegać na odpytywaniu ze stolic. Lepiej zobaczyć, czy po oglądaniu pojawiło się własne pytanie i czy czytelnik chce znaleźć na nie odpowiedź. Jeśli tak, książka może pełnić rolę początku dalszej drogi. Jeśli wystarcza samo oglądanie, również nie trzeba dopisywać temu niepowodzenia edukacyjnego. Najuczciwsza rekomendacja brzmi: rozważyć „Mapy” dla odbiorcy zainteresowanego obrazkowym atlasem i pozwolić mu zdecydować, przy którym szczególe chce zostać na dłużej.

Autor: Marek

WARTO WIEDZIEĆ

Źródła i bibliografia

  1. Wydawnictwo Dwie Siostry: Mapy - opis wydania podstawowego
  2. Aleksandra i Daniel Mizielińscy: Maps (Mapy) - omówienie projektu
  3. Wydawnictwo Dwie Siostry: Mapy. Edycja fioletowa (format podręczny) - rozróżnienie wariantów

PODOBNE TEMATY

Powiązane artykuły

PROSTO Z REDAKCJI

Najnowsze artykuły