Magazyn o książkach
Książki dla dzieci

„Drzewa” Sochy i Grajkowskiego - przyroda, kultura i duży format

„Drzewa” Piotra Sochy i Wojciecha Grajkowskiego zapraszają do oglądania i porównywania. Na podstawie udostępnionych plansz oceniamy pomysł albumu i wskazujemy, komu może odpowiadać.

Drzewa
Udostępnij Facebook WhatsApp

Drzewa

Autorzy książki: Piotr Socha, Wojciech Grajkowski

Wydania książki

Edycja prezentowana w katalogu wydawcy, ISBN 978-83-8150-388-4

Wydawca
Wydawnictwo Dwie Siostry
ISBN
9788381503884
Format
Oprawa twarda

Co można ocenić na podstawie fragmentów

„Drzewa” łączą tekst Wojciecha Grajkowskiego z ilustracjami Piotra Sochy. To popularnonaukowy album dla dzieci, ale jego pomysł wykracza poza przedstawienie budowy roślin. Wydawca zapowiada również odniesienia do kultury i sposobów wykorzystywania drewna. Niniejsze omówienie opiera się na karcie wydawniczej oraz udostępnionych reprodukcjach wybranych plansz, nie na lekturze całej książki. Pozwalają one przyjrzeć się organizacji obrazu i relacji ilustracji z objaśnieniami. Nie wystarczają do oceny poprawności wszystkich informacji, kompletności doboru tematów ani jakości całego tekstu. [1] [2]
Najciekawsze pytanie dotyczy tutaj samej formy: czy duża, ozdobna plansza pomaga zrozumieć temat? Przy wyborze albumu łatwo zachwycić się kolorami i na tym poprzestać. Tymczasem książka edukacyjna powinna dawać czytelnikowi powód do powrotu, również wtedy, gdy pierwsze wrażenie już minie. Warto więc sprawdzić, czy szczegóły układają się w porządek, czy można wskazać drogę od oglądania do pytania oraz czy tekst pomaga tę drogę przejść. Takie kryteria są bardziej użyteczne niż ogólne zapewnienie, że publikacja jest piękna.

Duża strona nie musi oznaczać trudnego oglądania

W reprodukcjach powraca kompozycja z rozbudowanym polem ilustracji i węższą kolumną tekstu. Ta decyzja wydaje się trafna: czytelnik najpierw orientuje się wzrokiem w temacie, a dopiero potem może przejść do dłuższego objaśnienia. Obraz zachowuje własną przestrzeń. Nie trzeba przedzierać się przez jednakowo ważne ramki rozmieszczone w każdym wolnym miejscu. Jednocześnie taki podział stawia konkretne wymaganie: przy wspólnym oglądaniu dorosły powinien pamiętać o przeczytaniu objaśnienia, zamiast ograniczyć spotkanie z książką do nazywania rzeczy na rysunku. [2]
Czytelność rozumiem tu jako możliwość znalezienia punktu zaczepienia, a nie jako brak szczegółów. Dobra plansza może być gęsta, jeżeli wiadomo, na czym zatrzymać wzrok i co z czym porównać. Przed wyborem książki proponowałbym prosty sprawdzian: otworzyć reprodukcję, poprosić dziecko o wskazanie interesującego elementu i zobaczyć, czy potrafi do niego wrócić po krótkiej rozmowie. To moja propozycja korzystania z albumu, nie deklaracja autorów ani wynik badania. Pozwala jednak sprawdzić dopasowanie formy do konkretnego odbiorcy.

Przyroda: patrzenie staje się porównywaniem

Plansza z liśćmi pokazuje szczególną zaletę albumowej organizacji: wiele odmiennych form można objąć jednym spojrzeniem. Oceniam taki układ jako dobry początek rozmowy o różnicach. Zamiast od razu żądać nazwy, można zapytać o podobieństwo kształtów i o element, który wyróżnia jeden rysunek spośród pozostałych. Dziecko nie musi znać odpowiedzi, żeby rozpocząć obserwację. W tym sensie ilustracja może obniżać próg wejścia w temat. Najpierw daje zadanie dostępne oczom, dopiero później zaprasza do języka objaśnień. [2]
Nie traktowałbym jednak artystycznego albumu jako jedynego narzędzia do rozpoznawania roślin na spacerze. Do takiego zadania potrzebna jest możliwość sprawdzenia cech istotnych dla identyfikacji, a atrakcyjność rysunku sama jej nie gwarantuje. Sensowniejsze wydaje się rozdzielenie oczekiwań: książka może wzbudzić ciekawość i ćwiczyć porównywanie, a konkretne oznaczenie znalezionego liścia warto potwierdzić w odpowiednim źródle terenowym. Dzięki temu nie obciążamy publikacji zadaniem, którego dostępne fragmenty nie pozwalają jej przypisać, i zachowujemy radość samodzielnego zauważania różnic.

Kultura poszerza pytanie o drzewa

Przyrodnicza książka może zamknąć drzewo w zestawie parametrów: wysokość, wiek, liście, nasiona. Tutaj zapowiedź wydawcy prowadzi również w stronę opowieści, wierzeń i przedmiotów wykonywanych z drewna. To obiecujący kierunek, ponieważ pozwala spotkać się różnym zainteresowaniom. Czytelnik, którego mniej ciekawią nazwy botaniczne, może wejść w temat przez historię lub sposób używania materiału. Nie oznacza to automatycznie, że każda część albumu będzie dla niego równie angażująca. Oznacza natomiast, że koncepcja daje więcej niż jedną drogę rozpoczęcia lektury. [1]
Warunkiem udanej rozmowy jest odróżnianie rodzajów wiedzy. Opowieść kulturowa, fakt przyrodniczy i interpretacja ilustracji nie odpowiadają na to samo pytanie. Dorosły może pomóc, pytając: czy mówimy teraz o tym, jak roślina rośnie, o tym, co ludzie o niej opowiadali, czy o wyborze dokonanym przez rysownika? Nie trzeba zamieniać wspólnego oglądania w wykład. Wystarczy pilnować tych rozróżnień, żeby różnorodność materiału nie stała się przypadkową kolekcją ciekawostek. Zestawianie dziedzin jest zaletą dopiero wtedy, gdy czytelnik rozumie, co właściwie ze sobą zestawia.

Humor i szczegół: zaproszenie z pewnym kosztem

Rysunek Sochy zachęca do patrzenia także wtedy, gdy nie przeczytaliśmy jeszcze podpisów. W dostępnych reprodukcjach uwagę przyciągają barwy, wyraziste kontury i ozdobna organizacja elementów. Dla mnie siłą takiej konwencji jest gotowość do ponownego oglądania: można najpierw zobaczyć całość, a później wybrać jeden szczegół. Ocena dotyczy obejrzanych materiałów. Nie rozciągam jej na każdą stronę książki ani na fizyczną jakość druku, której nie da się sprawdzić w pliku. [2]
Ta sama obfitość może jednak męczyć osobę, która potrzebuje spokojnego układu i jednego wyraźnego zadania naraz. Nie uznawałbym tego za wadę dziecka ani dowód trudności tematu. To kwestia dopasowania sposobu prezentacji. Przy pierwszym spotkaniu można zasłonić część planszy kartką, obejrzeć wybrany fragment i dopiero później wrócić do całości. Jeśli taki zabieg pomaga, album może działać jako lektura w małych porcjach. Jeżeli natomiast sam nadmiar detali stale odciąga uwagę od pytania, warto rozważyć książkę o bardziej oszczędnej kompozycji.

Format warto sprawdzić przed wyborem

Wydawca podaje 72 strony, twardą oprawę oraz wymiary 27,2 na 37 centymetrów. To dane konkretnej edycji prezentowanej z numerem ISBN 978-83-8150-388-4. Deklarowana kategoria wiekowa to 6+. Duży format daje ilustracjom przestrzeń, ale powinien też pasować do miejsca czytania. Przed decyzją warto po prostu sprawdzić, czy album wygodnie rozłoży się na domowym stole. Bez egzemplarza fizycznego nie oceniam ciężaru, trwałości oprawy, papieru ani tego, jak łatwo dziecku samodzielnie przewracać strony. [1]
Oznaczenie wieku traktowałbym jako wskazówkę wydawcy, nie obietnicę samodzielnej lektury każdego fragmentu. Dwoje dzieci w podobnym wieku może potrzebować zupełnie innego wsparcia: jedno chętnie czyta objaśnienia, drugie długo ogląda, lecz woli słuchać. Dobrym kryterium wyboru jest więc gotowość do zatrzymania się przy temacie. Można wspólnie przeczytać jeden akapit i poprosić o wskazanie elementu, którego dotyczył. Jeżeli powstaje kolejne pytanie, książka już spełnia użyteczną rolę. Nie ma potrzeby mierzyć tego liczbą stron przeczytanych podczas jednego spotkania.

Dla kogo ten pomysł ma najwięcej sensu

„Drzewa” warto rozważyć dla odbiorcy, który lubi oglądać, porównywać i przechodzić od obrazu do rozmowy. Koncepcja może też odpowiadać rodzinie szukającej wspólnej książki otwieranej na wybranym temacie. Mniej oczywisty będzie to wybór dla dziecka oczekującego przede wszystkim rozwijającej się fabuły i bohatera prowadzącego przez wydarzenia. Album wymaga innego rodzaju ciekawości: satysfakcję ma przynosić odkrywanie związku lub szczegółu, a nie odpowiedź na pytanie, co wydarzy się w następnym rozdziale. Warto to sprawdzić w dostępnych planszach przed zakupem.
Na podstawie fragmentów najbardziej przekonuje mnie próba połączenia przyrodniczego porządku z wizualną swobodą. Książka daje pretekst, żeby o drzewie myśleć dłużej niż przez chwilę rozpoznania znajomego kształtu. To uzasadnia zainteresowanie albumem, ale nie zastępuje oceny całej publikacji po lekturze. Osobie wybierającej prezent proponowałbym zacząć od jednego pytania: czy przyszły czytelnik lubi wracać do ilustracji i szukać w niej kolejnych rzeczy? Jeżeli tak, dostępne materiały pozwalają uznać „Drzewa” za tytuł wart bliższego obejrzenia.

Autor: Marek

WARTO WIEDZIEĆ

Źródła i bibliografia

  1. Dwie Siostry - karta książki „Drzewa” i dane wydania
  2. Dwie Siostry - wybrane plansze z książki „Drzewa”

PODOBNE TEMATY

Powiązane artykuły

PROSTO Z REDAKCJI

Najnowsze artykuły