Magazyn o książkach
Horror

„Dom z liści” Marka Z. Danielewskiego - labirynt tekstowy i klaustrofobiczny horror

Eksperymentalna powieść Marka Z. Danielewskiego z 2000 roku uchodzi za jedno z najbardziej nietypowych dzieł współczesnej grozy, w którym sama typografia staje się narzędziem budowania niepokoju. „Dom z liści” zainteresuje czytelników szukających formalnych wyzwań, powieści szkatułkowych oraz psychologicznego horroru o przestrzeni wymykającej się prawom fizyki.

Dom z liści
Udostępnij Facebook WhatsApp

Dom z liści

Autorzy książki: Mark Z. Danielewski

Wydania książki

Wydanie Wydawnictwa Mag (oprawa twarda)

Wydawca
Wydawnictwo Mag
Rok wydania
2022
Format
Oprawa twarda

Szkatułkowa konstrukcja i nagranie, które nie istnieje

Fabuła książki rozwija się na kilku nakładających się poziomach narracji, przypominających rosyjską matrioszkę [1]. Punktem wyjścia jest historia Johnny'ego Truanta, młodego pracownika studia tatuażu w Los Angeles, który po śmierci niewidomego starca imieniem Zampano odnajduje w jego mieszkaniu chaotyczny, wieloletni maszynopis [2]. Tekst ten okazuje się rozbudowanym, pseudoakademickim studium poświęconym filmowi dokumentalnemu „Nagranie Navidsona” - problem polega jednak na tym, że według ustaleń Johnny'ego taki film nigdy nie powstał, a przywoływane recenzje i wywiady zostały zmyślone [1].
Wewnątrz traktatu Zampano poznajemy losy cenionego fotoreportera Willa Navidsona, jego partnerki Karen Green oraz ich dwójki dzieci, którzy wprowadzają się do domu przy Ash Tree Lane w Wirginii, próbując ratować swój związek [1]. Podczas rutynowych pomiarów okazuje się, że wnętrze budynku jest o ćwierć cala szersze niż jego obrys zewnętrzny, a wkrótce na ścianie pojawia się ciemny korytarz prowadzący do bezkresnego, zmieniającego kształt labiryntu [2]. Danielewski zestawia klaustrofobiczną grozę kolejnych ekspedycji badawczych w głąb domu z narastającą paranoją samego Johnny'ego, który redaguje cudze notatki i stopniowo traci kontakt z rzeczywistością [3].

Typografia jako pułapka: książka, którą trzeba obracać

Tym, co odróżnia „Dom z liści” od klasycznej prozy grozy, jest radykalne wykorzystanie układu graficznego stron [1]. W polskim wydaniu Wydawnictwa Mag, przełożonym przez Łukasza Witczaka z zachowaniem oryginalnej szaty typograficznej, tekst nie biegnie liniowo od lewej do prawej strony [1]. Przypisy rozrastają się na całe rozdziały, odsyłając do kolejnych przypisów, aneksów i listów matki Johnny'ego z zakładu psychiatrycznego, a słowo „dom” w każdej wersji językowej drukowane jest niebieską czcionką [3].
Forma wizualna bezpośrednio odzwierciedla sytuację bohaterów uwięzionych w ciemności [3]. Kiedy postacie przeciskają się przez wąskie przejścia, kolumny tekstu kurczą się do kilku wyrazów w kwadratowych ramkach na środku kartki; gdy spadają w przepaść, na kolejnych stronach pojawia się zaledwie po jednym zdaniu [2]. Czytelnik musi obracać ciężki tom do góry nogami, czytać fragmenty w lustrzanym odbiciu i samodzielnie decydować, w jakiej kolejności śledzić równoległe wątki [2].

Psychologia kryzysu i odbiór polskich czytelników

W omówieniach krytycznych oraz opiniach czytelników w serwisie Lubimyczytać.pl podkreśla się, że pod warstwą postmodernistycznych gier formalnych kryje się intymny dramat o rozpadzie relacji, samotności i żałobie [2]. Recenzentka portalu Lubimyczytać.pl zwraca uwagę, że labirynt w domu Navidsonów funkcjonuje jako metafora ludzkiej psychiki, a narastające poczucie osaczenia działa znacznie silniej niż dosłowne sceny przemocy [3].
Jednocześnie odbiorcy uczciwie sygnalizują wysoki próg wejścia tej publikacji [2]. Część czytelników przyznaje, że wielostronicowe wywody na temat historii architektury, akustyki czy mitologii Minotaura oraz rozbudowane, wulgarne dygresje Johnny'ego potrafią celowo znużyć i wybić z rytmu grozy [2]. Niektórzy wskazują także, że fizyczne obcowanie z obszernym tomem wymaga skupienia i cierpliwości, przez co książka nie nadaje się do pobieżnej lektury przed snem [2].

Dla kogo „Dom z liści” będzie trafnym wyborem

Powieść Marka Z. Danielewskiego (omawiana tu na podstawie materiałów wydawniczych i opublikowanych recenzji) to propozycja stworzona dla miłośników literatury eksperymentalnej, niesamowitej architektury w stylu opowiadań Lovecrafta i Borgesa oraz czytelników traktujących książkę jako interaktywną zagadkę [1]. Jeśli jednak szukasz tradycyjnego horroru o wartkiej akcji i przejrzystej narracji, typograficzne labirynty i pseudoakademickie przypisy mogą okazać się barierą nie do przejścia [2].

Autor: Marek

WARTO WIEDZIEĆ

Źródła i bibliografia

  1. Karta książki „Dom z liści” - Wydawnictwo Mag
  2. Karta książki „Dom z liści” i opinie czytelników - Lubimyczytać.pl
  3. Recenzja książki „Dom z liści” Marka Z. Danielewskiego - Lubimyczytać.pl

PODOBNE TEMATY

Powiązane artykuły

PROSTO Z REDAKCJI

Najnowsze artykuły