Magazyn o książkach
Komiksy i manga

„Maus” Arta Spiegelmana - historia Zagłady i trudna relacja ojca z synem

Uhonorowana Nagrodą Pulitzera powieść graficzna Arta Spiegelmana łączy świadectwo ocalałego z Auschwitz z intymnym zapisem międzypokoleniowej traumy. „Maus. Opowieść ocalałego” to lektura dla czytelników poszukujących dojrzałej literatury faktu o Holokauście, rodzinnej pamięci oraz granicach artystycznego wyrazu w medium komiksowym.

Maus. Opowieść ocalałego
Udostępnij Facebook WhatsApp

Maus. Opowieść ocalałego

Autorzy książki: Art Spiegelman

Wydania książki

Wydanie zbiorcze Wydawnictwa Komiksowego (oprawa twarda)

Wydawca
Wydawnictwo Komiksowe
Rok wydania
2016
ISBN
9788380970052
Format
Oprawa twarda

Dwie płaszczyzny czasowe: przedwojenny Sosnowiec i powojenny Nowy Jork

Konstrukcja „Mausa” opiera się na nieustannym przeplataniu dwóch porządków czasowych [2]. Pierwszy to wojenna biografia Władka Szpigelmana - zamożnego żydowskiego przedsiębiorcy z Sosnowca, którego życie wraz z wybuchem II wojny światowej ulega stopniowej degradacji: od antysemickich szykan, przez konfiskatę majątku i ciasnotę kolejnych gett, aż po dramat walki o przetrwanie w obozie Auschwitz [1]. Drugi plan rozgrywa się w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych w Nowym Jorku, gdzie Art nagrywa wspomnienia starzejącego się ojca [2].
Zestawienie tych dwóch perspektyw nadaje dziełu niezwykłą głębię psychologiczną. Spiegelman nie idealizuje swojego ojca - pokazuje Władka jako człowieka trudnego we współżyciu, chorobliwie oszczędnego, zgorzkniałego i wymagającego, którego obozowa trauma nie uczyniła posągowym bohaterem, lecz naznaczyła na resztę życia [2]. Wątek trudnych relacji rodzinnych, poczucia winy syna oraz cienia samobójczej śmierci matki Anji jest tu równie istotny jak sama rekonstrukcja wojennych wydarzeń [3].

Zoomorficzna metafora i jej odbiór w Polsce

Najbardziej rozpoznawalnym zabiegiem formalnym Spiegelmana jest przedstawienie przedstawicieli poszczególnych narodowości pod postaciami antropomorficznych zwierząt: Żydzi są tu myszami, Niemcy kotami, Amerykanie psami, a Polacy świniami [1]. Jak przypomina recenzentka serwisu Paradoks.net.pl, ten ostatni wybór wywołał w Polsce gorące dyskusje i kontrowersje przy okazji pierwszych rodzimych wydań, choć sam autor wielokrotnie wyjaśniał, że odwoływał się do nazistowskiej propagandy odczłowieczającej Żydów oraz do tradycji klasycznej animacji [1].
Wbrew obawom, że zwierzęce maski mogą spłycić powagę tematu Zagłady, zabieg ten działa odwrotnie - pozwala zdystansować się od dosłowności, a jednocześnie z ogromną ostrością uwypukla mechanizmy prześladowania i strachu [3]. Spiegelman kilkukrotnie rozbija zresztą tę konwencję, rysując samego siebie przy stole kreślarskim w ludzkiej postaci z przywiązaną maską myszy, co otwarcie podkreśla subiektywny, konstruowany charakter pamięci [2].

Ascetyczna kreska i siła dokumentalnego konkretu

Warstwa graficzna „Mausa” jest surowa, czarno-biała i pozbawiona efektownych ozdobników [3]. Rozedrgana kreska, gęste cieniowanie oraz ciasne kadry potęgują klaustrofobiczną atmosferę kryjówek, getta i obozowych baraków [3]. W polskim wydaniu zbiorczym (przełożonym przez Piotra Bikonta i opublikowanym m.in. przez Wydawnictwo Komiksowe) zachowano również autentyczną, momentami chropowatą składnię wypowiedzi Władka, co dodatkowo wzmacnia wrażenie obcowania z żywym zapisem rozmowy [1].
W konstruowaniu tej dokumentalnej wiarygodności pomagają także wplecione w narrację archiwalne zdjęcia, mapki obozowe, schematy kryjówek oraz starszy, bardziej ekspresyjny komiks Spiegelmana „Więzień na piekielnej planecie”, poświęcony bezpośrednio śmierci jego matki [3]. Dzięki temu publikacja przekracza granice klasycznej biografii i staje się również refleksją nad tym, jak przekazać następnemu pokoleniu doświadczenie przekraczające zwykły język.

Emocjonalny ciężar lektury - dla kogo jest „Maus”

Zarówno krytycy, jak i czytelnicy zgodnie zaznaczają, że „Maus” to dzieło wymagające emocjonalnie, przy którym trzeba niekiedy przerwać lekturę i zaczerpnąć oddechu [2]. Nie oferuje łatwego pocieszenia ani prostych rozliczeń moralnych, pokazując zarówno bezinteresowną pomoc, jak i ludzką podłość w warunkach ekstremalnego zagrożenia. Książka trafi przede wszystkim do odbiorców zainteresowanych historią XX wieku, literaturą wspomnieniową oraz powieściami graficznymi traktującymi czytelnika z pełną powagą; osoby szukające lekkiej rozrywki lub estetycznie gładkiego komiksu powinny mieć na uwadze jej surowy, bolesny charakter [3].

Autor: Marek

WARTO WIEDZIEĆ

Źródła i bibliografia

  1. Recenzja komiksu „Maus. Opowieść ocalałego” (Małgorzata Chudziak) - Paradoks.net.pl
  2. Recenzja „Maus. Opowieść ocalałego” (Patryk Karwowski) - Po napisach
  3. Karta książki „Maus. Opowieść ocalałego. Wydanie zbiorcze” - Lubimyczytać.pl

PODOBNE TEMATY

Powiązane artykuły

PROSTO Z REDAKCJI

Najnowsze artykuły